Staże oraz praktyki są dla firm je organizujących zarówno szansą jak i wyzwaniem. Organizacje decydujące się na przyjęcie praktykanta lub stażysty pod swoje skrzydła mają możliwość na znalezienie ambitnego, kreatywnego i zdolnego pracownika, ale zobowiązują się również do zorganizowania kształcącego programu praktyk oraz zapewnienia pozytywnej atmosfery.
Określania staż oraz praktyka bardzo często używane są w sposób zamienny, należy jednak pamiętać, iż istnieją między nimi pewne znaczące różnice. Staż określa się jako płatną lub bezpłatną formę przyuczenia do zawodu. Odbywa się najczęściej po zakończeniu nauki (staże absolwenckie) jak i w trakcie studiów (staże studenckie), czasem staż jest również traktowany jako okres próbny w nowej pracy. Istnieje ponadto możliwość uczestniczenie w programach stażowych organizowanych przez Urzędy Pracy, które w ramach programów rządowych wysyłają zainteresowane osoby do instytucji z którymi mają podpisane umowy. Praktyka również może mieć formę płatną lub bezpłatną (najczęściej można się spotkać z tą drugą), jest jednak ona traktowana jako element zaliczenia wymaganego programu nauki. Za istotną różnice pomiędzy stażem, a praktyką można również uznać maksymalny okres trwania opisywanych form – 3 miesiące w przypadku praktyk i 12 miesięcy przy stażu.
Programy stażowe
Organizatorem stażu może zostać pracodawca tzn. osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, jeżeli zatrudnia przynajmniej jednego pracownika. Istotną kwestią jest fakt, iż liczba stażystów nie może przekraczać liczby pracowników w przeliczeniu na pełne etaty.
Każda firma chcąca organizować staże lub przygotowania zawodowe dla bezrobotnych musi (według rozporządzenia wydanego przez Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 roku, które określa szczegółowe warunki odbywania stażu oraz przygotowania zawodowego w miejscu pracy) złożyć wniosek do starosty. We wcześniej wspomnianym wniosku należy zamieścić:
- dane pracodawcy,
- liczbę przewidywanych miejsc pracy, na których osoba bezrobotna będzie odbywać staż,
- imię i nazwisko, wykształcenie, stanowisko opiekuna stażysty,
- proponowany okres odbywania stażu lub przygotowania zawodowego,
- opis przewidywanych zadań wykonywanych podczas stażu lub przygotowania zawodowego ( w tym nazwę zawodu zgodnie z klasyfikacją zawodów i specjalności, nazwę komórki organizacyjnej i stanowiska, zakres zadań zawodowych),
- wymagania dotyczące predyspozycji fizycznych oraz psychicznych, poziomu wykształcenia, minimalnych kwalifikacji niezbędnych do podjęcia stażu bądź przygotowania do zawodu.
Po złożeniu wniosku przez zainteresowaną organizację starosta ma miesiąc na poinformowanie podmiotu o efektach rozpatrzenia wniosku. W przypadku decyzji pozytywnej umowa o staż zostanie zawarta pomiędzy firmą organizującą, a starostą i będzie określać:
- nazwę instrumentu (staż lub przygotowanie zawodowe),
- dane bezrobotnego odbywającego staż lub przygotowanie zawodowe,
- dane opiekuna stażysty ( imię, nazwisko, stanowisko, wykształcenie),
- datę rozpoczęcia oraz zakończenia stażu lub przygotowania zawodowego,
- zobowiązania pracodawcy do należytej realizacji stażu, zgodnie z przyjętym programem.
Jeżeli pracodawca jako stażystów zatrudnić chce osoby będące jeszcze studentami, powinien nawiązać kontakt z uczelnianym biurem karier. Szkoły wyższe, jak i powiatowe urzędy pracy pomogą zainteresowanym organizacjom w znalezieniu odpowiednich kandydatów.
Firma będąca organizatorem stażu lub przygotowania zawodowego zobowiązuje się zapewnić przyjętej osobie:
- profilaktyczną ochronę zdrowia przewidzianą dla pracowników,
- bezpłatne posiłki oraz napoje przewidziane dla pracowników,
- wszelkie szkolenia zgodnie z zasadami przewidzianymi dla pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów przeciwpożarowych, oraz zapoznanie stażysty z obowiązującym regulaminem pracy,
- w przypadku gdy wymaga tego charakter pracy, należy zapewnić również danej osobie odzież i obuwie robocze, środki ochrony indywidualnej oraz niezbędne środki higieny osobistej.
Programy stażowe nie są oczywiście zobowiązaniem tylko i wyłącznie dla organizacji je wprowadzające. Osoby zobowiązujące się do wzięcia udziału w stażu, również muszą przestrzegać pewnych norm oraz zasad. Stażysta może zostać pozbawiony możliwości odbycia stażu przez starostę (na wniosek pracodawcy lub swój po zasięgnięciu jego opinii), jeżeli nie będzie:
- przestrzegać ustalonego przez pracodawcę czasu pracy,
- sumiennie i starannie wykonywać przydzielonych mu zadań oraz stosować się do poleceń pracodawcy lub opiekuna ( o ile nie są sprzeczne z prawem),
- przestrzegać przepisów i zasad obowiązujących pracowników w danej instytucji,
- sporządzać sprawozdań z przebiegu stażu zawierających informacje o wykonywanych zadaniach , uzyskanych kwalifikacja i umiejętnościach zawodowych.
Czas pracy stażystów nie może przekraczać 8 godzin dziennie oraz 40 godzin tygodniowo, ponadto nie mogą oni pracować w godzinach nadliczbowych, niedziele, święta, w porze nocnej czy systemie pracy zmianowej. Wyjątkiem od wcześniej opisanej zasady jest zgoda starosty na pracę we wskazanych warunkach. Za wykonywaną pracę stażysta otrzymuje stypendium w wysokości 120% zasiłku dla bezrobotnych, które wypłaca powiatowy urząd pracy, podobnie jak i składki na ubezpieczenie społeczne (w trakcie odbywania stażu zasiłek nie przysługuje). Po zakończeniu stażu pracodawca wydaje opinię o wykonywanych zadaniach oraz o uzyskanych przez bezrobotnego umiejętnościach, starosta natomiast wydaje bezrobotnemu zaświadczenie o odbyciu stażu, które stanowi odpowiednik świadectwa pracy.
Biorąc pod uwagę fakt, iż każda firma ma inny profil działalności i inną strukturę personalną, nie można mówić o jednym, klasycznym modelu pracy stażysty. Jednak niezależnie od preferowanego profilu warto aby firma dołożyła wszelkich starań by osoba w organizacji czuła się bezpiecznie i komfortowo. Tylko wtedy będzie ona skłonna wykazać się w rozmaitych dziedzinach pracy, wykazując się przy tym zaangażowaniem, potencjałem oraz ambicją. Poprawne zorganizowanie stażu stanowi korzyść dla obu stron. Stażysta dzięki swojej pracy nabiera wartościowego doświadczenia oraz może zweryfikować swoje plany dotyczące własnej ścieżki kariery. Firma natomiast zyskuje dobre efekty jego pracy, w postaci wykonywanych zadań i realizowanych projektów, dodatkowo może stworzyć swój wizerunek jako dobrego pracodawcy i firmy odpowiedzialnej społecznie.
Praktyki
Oczywiście po przeczytaniu wszystkich procedur i wymagań związanych z otwieraniem programów stażowych, wielu osobom może to się wydać zbyt skomplikowane oraz zbiurokratyzowane. Istnieją na szczęście również inne formy przyjęcia do firmy osoby uczącej się, chcącej zdobyć pewne pierwsze doświadczenia. W przypadku kiedy pracodawca chce uniknąć nadmiaru formalności ( czy martwi się o środki na sfinansowanie stażu), ma możliwość przyjęcia do organizacji absolwenta, który ukończył co najmniej gimnazjum i w dniu rozpoczęcia swoich praktyk nie skończył jeszcze 30 lat. Jako praktykanta możemy więc zatrudnić absolwenta szkoły średniej lub studenta.
W przypadku praktyk podobnie jak przy stażu wymagane jest zawarcie umowy. Jest ona jednak spisywana bezpośrednio pomiędzy pracodawcą, a praktykantem. W umowie o praktyki musimy zamieścić informacje na temat:
- rodzaju pracy, której wykonywanie pozwoli na zdobycie doświadczenia i nabycie umiejętności praktycznych,
- okresu odbywania praktyki (nie może on być dłuższy niż okres 3 miesięcy),
- tygodniowego wymiaru czasu pracy,
- wysokości miesięcznego świadczenia pieniężnego za odbywanie praktyk (jeżeli praktyka ma być odbywana odpłatnie), z zastrzeżeniem, że nie może przekraczać ono dwukrotności minimalnego wynagrodzenia.
Praktyki są wartościową formą zdobywania przez młodych ludzi pierwszych szlifów zawodowych i dają możliwość wniesienia do firmy świeżego spojrzenia oraz nowatorskich poglądów. Jednak pracodawcę obowiązują pewne ograniczenia dotyczące rodzaju prac które może on zlecić praktykantowi. Praktykant nie może wykonywać prac:
- szczególnie niebezpiecznych,
- na wysokości,
- w zamkniętych zbiornikach,
- przy natryskiwaniu lub napylaniu powierzchni wyrobami lakierowymi i im podobnymi.
Ponadto pracodawca jest zobowiązany zapewnić praktykantom bezpieczne i higieniczne warunki pracy.
Praktykanci tak samo jak stażyści nie mogą pracować dłużej niż 8 godzin na dobę oraz 40 godzin tygodniowo, podobnie również nie można odbywać praktyki w niedzielę, święta oraz porze nocnej. Pracodawca jest również zobowiązany zapewnić praktykantom 11 godzinny dobowy odpoczynek i 35 godzinny nieprzerwany odpoczynek tygodniowy.
W sytuacja gdy współpraca pomiędzy praktykantem, a organizacją nie przebiega w sposób w jaki zainteresowani by sobie tego życzyli, istnieje możliwość rozwiązania umowy przez każdą z zainteresowanych stron. Wyróżnia się dwa możliwe warianty przerwania stosunku pracy:
- w każdym czasie – jeżeli praktyka odbywana jest nieodpłatnie,
- z siedmiodniowym okresem wypowiedzenia – w przypadku praktyki odpłatnej.
Możliwa jest oczywiście sytuacja rozstania się z praktykantem na mocy porozumienia stron.
Kiedy praktyki dobiegną końca, można zatrudnić praktykanta na podstawie umowy o pracę i nie występują żadne przeszkody aby była to umowa na okres próbny. Kiedy pracodawca nie jest jednak zainteresowany dalszym zatrudnianiem praktykanta, na wniosek praktykanta wydaje mu pisemne zaświadczenie zawierające opis wykonywanej pracy oraz umiejętność jakie praktykant w danym czasie pozyskał.
Jedną ze znaczących zalet zatrudniania praktykantów w organizacji jest bardzo mała ilość dokumentacji osobowej z nimi związana. Na całość dokumentów wymaganych do odbycia praktyki składa się umowa o tą że praktykę oraz zaświadczenie o jej odbyciu, oczywiście istnieje możliwość, iż znajdzie się w niej karta przydziału odzieży roboczej, powierzania sprzętu niezbędnego do wykonywania pracy i tym podobne.
Osoby zgłaszające się na praktyki, to z reguły ludzie młodzi, ambitni, pełni zapału, energii i chęci do działania. Bardzo ważne jest aby pracodawca potraktował okres praktyk jako inwestycję, która w przyszłości będzie skutkować wartościowym pracownikiem.
Grasz o staż – dobre trendy w obszarze stażów
Na przestrzeni ostatnich lat można zaobserwować pozytywne trendy w tematyce praktyk i stażów. Coraz więcej firm decyduje się pomóc młodym ludziom w zdobywaniu doświadczenia i daje sobie szansę na pozyskanie zdolnej kadry. Jednym z dowodów na rozwój zainteresowania opisywaną tematyką jest ciągły wzrost popularności konkursów o staże i praktyki, zarówno ze strony potencjalnych laureatów jak i firm zaangażowanych. Jako znaną już oraz popularną wśród studentów i absolwentów inicjatywę, można wymienić konkurs „ Grasz o staż”.
„Grasz o staż” to ogólnopolski konkurs, którego organizatorami są PwC oraz Gazeta Wyborcza. Podczas corocznych edycji konkurs umożliwia nawiązanie kontaktu pomiędzy pracodawcami, a wyróżniającymi się studentami i absolwentami. Młodzi i zdolni ludzie z całej Polski mają okazję spróbować swoich sil w rywalizacji o płatne, merytoryczne praktyki w najbardziej renomowanych firmach oraz organizacjach rządowych i pozarządowych. Ponadto na uczestników z najlepszymi wynikami czekają atrakcyjne nagrody dodatkowe.
W opinii społecznej można spotkać się z przekonaniem, że praktyki i staże to raczej okres przeczekania niż prawdziwa praca, a podczas ich odbywania marnuje się czas na parzenie kawy, czy kserowanie dokumentów. I mimo, że większość z Nas chciała by aby taki pogląd okazał się tylko stereotypem, to niestety często jeszcze taki model stażu możemy spotkać w rzeczywistości. Diametralnie inaczej prezentuje się sytuacja w organizacjach, które czas praktyki czy stażu traktują jako możliwość sprawdzenia kandydata i jako inwestycję w potencjalnego pracownika. Dla studenta staż czy praktyka to wartościowa forma zdobycia kwalifikacji oraz szansa na skonfrontowanie wiedzy pozyskanej podczas studiów z praktyką. Młodzi ludzie mają okazję sprawdzenia swoich sił na różnych stanowiskach i zastanowienia się, jaka ścieżka kariery najbardziej im odpowiada. Nienależny traktować tego okresu jako zwykłeś pracy, dzięki której można się dorobić. Staże i praktyki to głębsze doświadczenia oraz inwestycja w przyszłość. Po raz kolejny warto podkreślić jedną z najważniejszych kwesti, iż dobrze zorganizowane i starannie przeprowadzone staże oraz praktyki, właściwie przeprowadzony proces rekrutacji dają wielu firmą sposobność na znalezienie utalentowanych i dobrze wykształconych pracowników.
Dominika Ruśniak
Advisory Group TEST Human Resources